Met foute varkenslap in de maag
Financieele Dagblad 22 februari 2010
Albert Heijn gooit het gangbare varkensvlees eruit. Vanaf 2011 zijn in hun supermarkten alleen nog varkenslappen met minstens één Dierenbeschermingsster te koop. Dat schiet op: ruim een miljoen varkens — een derde van de hele markt — hebben dan meer ruimte en meer speeltjes, en de biggen worden niet gecastreerd. Het valt op: nadat het jarenlang was gebleven bij scharreleieren slepen actiegroepen voor eerlijke teelt nu het ene na het andere grote succes binnen.
In cacao besloot Mars compleet duurzaam te gaan inkopen, wat later gevolgd door Verkade. Douwe Egberts besloot eveneens het hele assortiment thee een koffie te verduurzamen. ‘Dat is meteen 30% van de markt’, glimt Daan de Wit van het Initiatief Duurzame Handel (IDH). ‘Je ziet dat als een marktleider omschakelt de hele sector mee kan gaan. In katoen zijn H&M en Ikea koplopers. Unilever steekt enorm de nek uit met soja. Mars besteedt $100 mln om in 2020 helemaal duurzaam te zijn.’
Deze versnelling van investeringen in duurzaamheid is ook te zien in cijfers van het IDH-programma, dat ruim een jaar geleden door de overheid is opgezet. Wat daaraan in 2009 werd besteed is een kwart van de investeringen die door IDH worden verwacht in duurzame teelt van onder meer cacao, thee en hout. ‘We maken een stroomversnelling door’, vindt ook Niels Dorland van de Dierenbescherming. ‘Je wilt niet weten hoeveel telefoontjes wij ineens krijgen nu een partij als Albert Heijn zover is. Alle concurrenten willen weten wat precies de norm is.’ Die zien de bui al hangen: doen ze niets, dan staan zij straks te boek als dierenbeulen.
Nu Albert Heijn net als even later C1000 heeft besloten de verkoop van castratievlees te staken, heeft de actiegroep Varkens in Nood besloten een rechtszaak tegen deze retailers te staken. De supermarktbedrijven zullen dat nooit toegeven, maar volgens directeur Hans Baaij heeft de druk van de rechtszaak bij het besluit zeker geholpen.
Bij de Dierenbescherming denken ze meer te bereiken door overleg met het bedrijfsleven. ‘We zijn een beetje de ANWB van de dierenbescherming’, zegt Dorland. ‘Je kunt wel de kont tegen de krib gooien, maar dat heeft niet zo veel zin. De lijn van opeenvolgende kabinetten was zelfregulering. Met onze methode dringen we nu ook door tot vleesconcerns als de VanDrie Groep en Vion.’
De organisatie nam een risico door haar naam te verbinden aan een sterrensysteem voor diervriendelijker vleesproducten. Dorland: ‘Daar hebben we stevige kritiek op gekregen in televisieprogramma’s als Radar, want het blijft gaan om dode dieren. Maar het systeem helpt wel om mensen voor wie biologisch te ver gaat, kip te laten kopen van een ander ras. Een ras dat niet door de poten zakt en meer daglicht krijgt.’
De samenwerking betekent niet dat er geen kritiek is op bedrijven. Winkelketen Super de Boer is terechtgewezen omdat het in het februarinummer van huisblad Lekker Leven goede sier maakt met varkens die een goed en comfortabel leven hebben gehad en daarbij de Dierenbescherming als controlerende instantie noemde. Wakker Dier gaat een stapje verder en eist in een kort geding dat het magazine van de schappen en van internet wordt gehaald.
De civiele rechtszaak tegen bedrijven is voor Milieudefensie een nieuw middel, zegt Geert Ritsema. ‘Bij Shell gaat het bijvoorbeeld helemaal niet goed. Dat bedrijf keert zich juist af van maatschappelijk verantwoord ondernemen en produceert steeds meer broeikasgassen. Met enkele Nigeriaanse boeren hebben we nu Shell voor de rechter gedaagd om de olievervuiling op hun land op te ruimen.’
De klassieke protestacties gaan intussen onverminderd door. Op internet mobiliseert Milieudefensie het publiek om bij Shell te protesteren tegen het milieuverontreinigende affakkelen van gas. ‘Voor we in actie komen, doen we meestal eerst onderzoek naar wat er gebeurt, bijvoorbeeld in de tinmijnbouw. Dan gaan we naar bedrijven als Philips en Heineken. Het komt voor dat dit tot iets leidt, maar meestal is daar meer voor nodig.’
Een opkomend actiemiddel daarbij is de benchmark, zegt Ritsema. ‘Bij de banken is er vooruitgang sinds we die op milieuprestatie vergelijken’, zegt Ritsema. Ook in de voedingssector wordt precies geteld hoeveel ecologische en fairtradeproducten supermarkten verkopen. ‘Dat werkt het beste als we kunnen zeggen dat de consument het anders wil.’
Bij bedrijven die verder van de consument af staan, is dat moeilijker, zoals bij metaalbedrijven. ‘Grote bedrijven als Philips en Corus doen geen zaken met de Democratische Republiek Congo’, zegt Ritsema. ‘Maar een bedrijf als Cookson’s AlphaFry Technologies geeft gewoon niet thuis.’
Schone Kleren Campagne grijpt het liefst naar de klassieke actie. Twee weken geleden stond de actiegroep nog op de stoep bij modemerk Tommy Hilfiger. Dat doet zaken met een Indonesische fabriek die mensen ontslaat die zich organiseren in een vakbond. Bij lingeriemerk Triumph stonden een aantal ontslagen arbeiders uit Thailand voor de deur.
De meeste bedrijven hebben op papier wel dingen geregeld, zegt Geert-Jan Davelaar van Schone Kleren Campagne. ‘Maar in de praktijk wordt een dollar loon per dag net gehaald.’ Merken als Gsus, Gaastra en Filippa K maken hun productielocaties bekend, maar verder is de kledingmarkt ‘ongelooflijk intransparant’. ‘Kledingbedrijven zijn al helemaal niet open over de lonen.’
